ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΠΗΓΗΣ ΣΤΗ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ VS ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ

 

Αφού μελετήσετε την ακόλουθη πηγή και με βάση όσα γνωρίζετε να συγκρίνετε το πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη με τις  θέσεις του αντιπάλου του Θεόδωρου Δηλιγιάννη.

 

Τρικούπης και Δηλιγιάννης

 «Η αντίθεση ανάμεσα σ’ αυτούς τους δύο πολιτικούς δε μπορούσε να γίνει μεγαλύτερη. Ο Τρικούπης ήταν ένας δυτικόφιλος μεταρρυθμιστής, ανυπόμονος να στερεώσει και να αναπτύξει την Ελλάδα οικονομικά και πολιτικά, πριν εμπλακεί σε αλυτρωτικές περιπέτειες. Ο Δηλιγιάννης όμως, απόγονος μιας εξέχουσας οικογένειας της Πελοποννήσου, ήταν ένας αποφασισμένος υποστηρικτής της «Μεγάλης Ιδέας».

 

                               R. Clogg, Σύντομη Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας

 

Ο συγγραφέας της παραπάνω πηγής αντιδιαστέλλει το πολιτικό πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη με εκείνο του αντιπάλου του Θεόδωρου Δηλιγιάννη. Κατά τη δεκαετία 1885 - 1895 οι δύο αυτοί πολιτικοί εναλλάσσονταν στην εξουσία στο πλαίσιο του συστήματος που ονομάστηκε δικομματισμός. Αρχικά, τονίζεται ότι οι διαφορές μεταξύ τους  ήταν μεγάλες. Ο Τρικούπης είχε ως στόχο τη δημιουργία ενός σύγχρονου και οικονομικά ανεπτυγμένου κράτους, σε μια εποχή που η βιομηχανική επανάσταση είχε επικρατήσει στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Πράγματι, επί πρωθυπουργίας του κατασκευάστηκαν σημαντικά έργα υποδομής, όπως η διώρυγα της Κορίνθου και η επέκταση του σιδηροδρομικού δικτύου, με βαρύτατες ωστόσο οικονομικές συνέπειες. Στον στρατιωτικό τομέα υποστήριζε ότι η Ελλάδα έπρεπε να θωρακιστεί αποτελεσματικά, πριν εμπλακεί σε αλυτρωτικές περιπέτειες. Γι' αυτό το λόγο ανασυγκρότησε τις ένοπλες δυνάμεις και επιδίωξε την ειρηνική συνύπαρξη με την Οθωμανική αυτοκρατορία. 

 Από την άλλη πλευρά, ο συγγραφέας παρουσιάζει τον Δηλιγιάννη ως θερμό υποστηρικτής της «Μεγάλης Ιδέας». Ο πελοποννήσιος πολιτικός στρεφόταν ενάντια στην πολιτική του Τρικούπη, καθώς θεωρούσε ότι πλήττει τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα με την υπερβολική φορολόγηση. Επιπλέον, όταν το 1896 ξέσπασε επανάσταση στην Κρήτη, ο Δηλιγιάννης πιεζόμενος από την κοινή γνώμη, που εμπνεόταν από αλυτρωτικά αισθήματα, έστειλε στρατό στο νησί. Η ενέργεια αυτή όμως θεωρήθηκε από τους Οθωμανούς ως αφορμή για την κήρυξη του πολέμου του 1897, στον οποίο η Ελλάδα υπέστη ταπεινωτική ήττα. 

Συμπερασματικά, και οι δύο πολιτικοί άνδρες ήρθαν αντιμέτωποι με τα φλέγοντα προβλήματα της εποχής τους , οικονομικά και πολιτικά. Δεν κατάφεραν ωστόσο να αποτρέψουν την οικονομική κατάρρευση του κράτους (πτώχευση, ΔΟΕ), ούτε να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις εθνικές διεκδικήσεις.

 

 

"ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑ" - ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΗΓΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΗ :

Με βάση την ακόλουθη πηγή και τις ιστορικές σας γνώσεις να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα της αποικιοκρατίας, τόσο για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες  όσο και για τους λαούς της Ασίας και της Αφρικής.

 

Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις σε όλη την περίοδο της αποικιοκρατίας εφάρμοσαν απάνθρωπες συνθήκες εργασίας, βασανιστήρια και δουλεία απέναντι στους λαούς των αποικιών τους. Στο πλαίσιο αυτής της εκμετάλλευσης, οι Ευρωπαίοι κέρδισαν σημαντικά οφέλη από το μεγάλο ορυκτό πλούτο των χωρών αυτών. Επίσης, οι αποικιοκρατικές δυνάμεις συμπεριφέρονταν στους γηγενείς σαν να επρόκειτο για κατώτερα όντα και τους στερούσαν βασικά αγαθά. Το πιο τρανταχτό παράδειγμα είναι ο βασιλιάς Λεοπόλδος του Βελγίου, ο οποίος απέκτησε μέσω της διάσκεψης του Βερολίνου, το 1885, το Κονγκό ως ατομική ιδιοκτησία. Από το 1885 μέχρι το 1908 που αποχώρησε, συνολικά σκότωσε 10 εκατομμύρια ιθαγενείς καθώς δεν συγκέντρωναν αρκετές ποσότητες καουτσούκ.

Η αποικιοκρατία και οι συνέπειες της στην Αφρική,  Κύριλλος Παρθενίδης

ΑΠΑΝΤΗΣΗ :

Η πηγή έχει ως θέμα την αποικιοκρατία και τις συνέπειές της τόσο για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες  όσο και για τους λαούς της Ασίας και της Αφρικής. Το αποικιοκρατικό φαινόμενο, δηλαδή η  προσπάθεια απόκτησης αποικιών από τις ισχυρές ευρωπαϊκές δυνάμεις,  εκδηλώθηκε με ένταση την περίοδο 1870-1914. Αρχικά, ο συγγραφέας τονίζει την απάνθρωπη συμπεριφορά των Ευρωπαίων απέναντι στους λαούς των αποικιών τους, οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν σαν να ήταν κατώτεροι και μετατράπηκαν, σχεδόν, σε δούλους. Θεωρήθηκαν άγριοι και οι πολιτισμοί τους υποτιμήθηκαν. Αντίθετα επισημαίνεται ότι τα αποικιοκρατικά κράτη και οι λαοί τους είδαν τη θέση τους να ενισχύεται με την κατάκτηση αποικιών. Οι Ευρωπαίοι απομύζησαν τις αποικίες και πολλοί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες καρπώθηκαν μέρος αυτού του πλούτου. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρει η πηγή για το βασιλιά του Βελγίου, ο οποίος δε δίστασε να σκοτώσει εκατομμύρια ιθαγενείς, καθώς θεωρούσε ότι δεν απέδιδαν οικονομικά . Πράγματι, λοιπόν, οι αποικίες σφραγίστηκαν από την αποικιοκρατία, ενώ οι Ευρωπαίοι έφτασαν στην πολιτισμική αλαζονεία. 

 

 

 

ΜΙΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ - A BALKAN TALE

H πραγματικότητα της καθημερινής ζωής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία: σε ποιο βαθμό οι διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες συμβίωναν στα χωριά και τις πόλεις των Βαλκανίων.

" ΔΥΟ ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ " - ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΗΓΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

α. Ο Ιωάννης Κωλέττης για τη Μεγάλη Ιδέα 

Διά την γεωγραφικήν της θέσιν η Ελλάς είναι το κέντρον της Ευρώπης˙ ισταμένη και έχουσα, εκ μεν δεξιών την Ανατολήν, εξ αριστερών δε την Δύσιν, προώρισται, ώστε διά μεν της πτώσεως αυτής να φωτίση την Δύσιν, διά δε της αναγεννήσεως την Ανατολήν. Το μεν πρώτον εξεπλήρωσαν οι προπάτορες ημών, το δε δεύτερον είναι εις ημάς ανατεθειμένον˙ εν τω πνεύματι του όρκου τούτου και της μεγάλης ταύτης ιδέας είδον πάντοτε τους πληρεξουσίους του έθνους να συνέρχωνται διά να αποφασίσωσιν ουχί πλέον περί της τύχης της Ελλάδος, αλλά της ελληνικής φυλής. Πόσον επεθύμουν να ήτο[ν] παρόντες σήμερον Γερμανοί, Ζαΐμαι, Κολοκοτρώναι, οι άλλοτε της Εθνικής Συνελεύσεως πληρεξούσιοι, και αυτοί οι δραξάμενοι τα όπλα επί τω γενικώ τούτω σκοπώ, διά να συνομολογήσωσι μετ’ εμού πόσον εμακρύνθημεν της μεγάλης εκείνης της πατρίδος ιδέας, την οποίαν εις αυτό του Ρήγα το τραγούδι είδομεν κατά πρώτον εκπεφρασμένην. Εν ενί πνεύματι τότε ηνωμένοι, όσοι είχομεν το επώνυμον Έλληνες, εκερδίσαμεν μέρος του όλου σκοπού.

 Ι. Κωλέττης, Λόγος στην Εθνοσυνέλευση, 14 Ιανουαρίου 1844.

Πηγή: Κ.Θ. Δημαράς, Ελληνικός Ρωμαντισμός, Ερμής, Αθήνα 1982, σ. 405-406.

 β. Ο αντιμοναρχικός πολιτικός και συγγραφέας Γ. Φιλάρετος για τη Μεγάλη Ιδέα

Εις ποίαν εποχήν κατεγίναμεν ειλικρινώς και ειργάσθημεν επιμόνως υπέρ της υλικής προαγωγής ημών, ήτις είναι ο στύλος τής καλώς εννοουμένης ηθικής αναπτύξεως; Εάν ύπαρξη στιγμή, καθ’ ην δεν μας διαιρούσι πάθη πολιτικά εσωτερικώς ή δεν συρόμεθα από το δέλεαρ πολιτικού ταχυδακτυλουργού εις υψηλάς, συνταγματικάς θεωρίας εξαντλούμενοι, αναμφισβητήτως απασχολούμεθα εις την Μεγάλην Ιδέαν, εξασθενούμενοι με το όνειρον τού να ίδωμεν την ελληνική σημαίαν, κυματίζουσαν εις την Αγίαν Σοφίαν.
Γ. Φιλάρετος, εφημ. Εύβοια, 22.1.1876.

Πηγή: Ε. Σκοπετέα, Το «Πρότυπο Βασίλειο» και η Μεγάλη Ιδέα, Πολύτυπο, Αθήνα 1988, σ. 360.

ΕΡΩΤΗΣΗ : 

Αφού μελετήσετε τις πηγές α και β και τις συνδυάσετε με τις γνώσεις σας να  παρουσιάσετε τις απόψεις που υιοθετούν οι συντάκτες τους απέναντι στη Μεγάλη Ιδέα.

 

 ΑΠΑΝΤΗΣΗ :

Η πρώτη πηγή αποτελεί απόσπασμα από το λόγο του πρωθυπουργού Ι. Κωλέττη στην Εθνοσυνέλευση το 1844. Ο ομιλητής παρουσιάζει αρχικά τη σημαντική γεωγραφική θέση της Ελλάδας ανάμεσα στην Δύση, που αντιπροσωπεύουν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις και στην Ανατολή , όπου κυριαρχεί η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τονίζει την ιδιαίτερη συνεισφορά του Βυζαντίου, το οποίο με την πτώση του έδωσε τα φώτα στην Ευρώπη, καθώς οι βυζαντινοί λόγιοι που κατέφυγαν εκεί συνέβαλαν αποφασιστικά στην ανάπτυξη των γραμμάτων και του πολιτισμού. Όπως οι πρόγονοί τους έτσι και οι τωρινοί Έλληνες θεωρεί ο Κωλέττης ότι έχουν ένα νέο καθήκον, να δραστηριοποιηθούν για την αναγέννηση των υπόδουλων αδελφών τους. Χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τον όρο Μεγάλη Ιδέα (ιδέα για την οποία αξίζει να αγωνιστεί κανείς), επισημαίνοντας ότι οι αντιπρόσωποι του Έθνους δεν πρέπει να ενδιαφέρονται μόνο για το ελληνικό κράτος, αλλά και για τους ελληνικούς πληθυσμούς που ήταν αλύτρωτοι, δηλαδή ακόμη υπόδουλοι κυρίως στους Οθωμανούς. Άλλωστε πιστεύει πως όλοι όσοι αγωνίστηκαν για την ελευθερία των Ελλήνων, ξεκινώντας ακόμη από το Ρήγα, θα συμφωνούσαν μαζί του ότι μόνο ένα μέρος από τον αρχικό τους σκοπό έχει υλοποιηθεί. Πράγματι το πρώτο ελληνικό κράτος ήταν περιορισμένο εδαφικά, ενώ έξω από τα σύνορά του ζούσαν και ευημερούσαν πολλαπλάσιοι ελληνικοί πληθυσμοί. 

Η δεύτερη άποψη εκφράζεται σε άρθρο του αντιμοναρχικού πολιτικού και συγγραφέα Γ. Φιλάρετου. Ο συντάκτης υποστηρίζει ότι οι Έλληνες ποτέ στην ουσία δεν ασχολήθηκαν ειλικρινά με την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, την οποία θεωρεί βάση για τη γενικότερη αναγέννησή της. Επισημαίνει τα αρνητικά φαινόμενα στην πολιτική ζωή της Ελλάδας, όπως τα κομματικά πάθη και τους ανάξιους πολιτικούς, που πιστεύει ότι παρασύρουν τους Έλληνες σε φαντασιώσεις. Θεωρεί ότι δεν πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για το έθνος η επίτευξη της Μεγάλης Ιδέας, αλλά η οικονομική ανάπτυξη που θα φέρει την Ελλάδα  στην τροχιά των βιομηχανικών χωρών της Δύσης. Υποστηρικτής της ίδιας άποψης ήταν και ο αρχηγός του αγγλικού κόμματος, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Ωστόσο η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της σχεδόν, υιοθέτησε τη Μεγάλη Ιδέα, η οποία αποτέλεσε και την επίσημη κρατική πολιτική μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.