ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΗΓΗΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ : "ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ"

 

 ΠΗΓΗ : «Γένεση των θεμάτων και επικράτηση της ελληνικής»

 Όταν ήταν αυτοκράτορας ο Ηράκλειος [610-641] που καταγόταν από τη Λιβύη, η επικράτεια του Ρωμαϊκού Κράτους περιορίστηκε και ακρωτηριάστηκε τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση. Τότε οι διάδοχοι του, που δεν ήξεραν πού και πώς να ασκήσουν την εξουσία τους, κατέτμησαν σε μικρά τμήματα τη διοίκηση τους και τα μεγάλα στρατιωτικά σώματα και εγκατέλειψαν την προγονική τους λατινική, υιοθετώντας την ελληνική γλώσσα [...]. Γιατί (παλιότερα) ονόμαζαν τους χιλίαρχους λογγίνους και τους εκατόνταρχους κεντουρίωνες και τους τωρινούς στρατηγούς κόμητες. Αλλά και η ονομασία θέμα είναι ελληνική και όχι ρωμαϊκή και προέρχεται από τη θέση.

 

Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, Περί θεμάτων, έκδ. A. Pertusi, Πόλη του Βατικανού 1952, 60.

 

Ερώτηση :  Αφού μελετήσετε την παραπάνω πηγή και με βάση όσα γνωρίζετε, να αναφέρετε τις δύο σημαντικότερες αλλαγές στη διοίκηση του κράτους στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου και των διαδόχων του.

 

Απάντηση :

Η πηγή αναφέρεται σε δύο σημαντικές αλλαγές στη διοίκηση του βυζαντινού κράτους στο τέλος του 7^ου αιώνα. Αρχικά μας πληροφορεί ότι στα χρόνια του Ηράκλειου το Βυζάντιο έχασε πολλά εδάφη και στη Δύση και στην Ανατολή. Ειδικά στην Ανατολή οι διάδοχοι του Ηράκλειου έπρεπε να αντιμετωπίσουν τους  Άραβες, γι΄αυτό και δημιούργησαν ένα νέο διοικητικό σύστημα, τα θέματα. Αυτά ήταν διοικητικές περιφέρειες με δικό τους στρατό και είχαν επικεφαλής τον στρατηγό. Ο θεματικός στρατός αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικός για την άμυνα της αυτοκρατορίας. Στη συνέχεια η πηγή αναφέρεται στον εξελληνισμό της διοίκησης και παρουσιάζει με παραδείγματα πώς οι ρωμαϊκοί τίτλοι αντικαταστάθηκαν από ελληνικούς, π.χ. οι λογγίνοι ονομάστηκαν τώρα χιλίαρχοι. Τονίζει επίσης ότι και η λέξη θέμα είναι ελληνική. Πράγματι, τα ελληνικά γίνονται η επίσημη γλώσσα του κράτους και είναι χαρακτηριστικό ότι πρώτος ο Ηράκλειος υιοθέτησε τον τίτλο βασιλεύς με τη χριστιανική προσθήκη «πιστός έν Χριστώ». Επομένως, με τις δύο αυτές εξελίξεις σηματοδοτείται το οριστικό τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και η αρχή της μεσαιωνικής ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

 

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΗΓΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΜΑΤΑ - ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΑΓΡΟΤΕΣ

Οι υποχρεώσεις του στρατιώτη – αγρότη

«Ένα επικουρικό (βοηθητικό) σώμα του αυτοκρατορικού στρατού ήρθε στο στρατόπεδο της πόλης Άμνια στη Μ. Ασία, για να ετοιμάσει εκστρατεία κατά των Αράβων. Ο χιλίαρχος (αρχηγός χιλίων ανδρών) και οι υπόλοιποι αξιωματικοί προχώρησαν σε επιθεώρηση, απαιτώντας από το πλήθος των στρατιωτών να παρουσιάζονται με τα άλογα και τις πολεμικές τους άμαξες.

Ενώ πλησίαζε η επιθεώρηση, το άλογο του στρατιώτη Μουσούλιου, που ήταν πάμφτωχος, το έπιασαν ξαφνικά πόνοι, έπεσε κάτω και ψόφησε. Ο στρατιώτης δεν είχε χρήματα να αγοράσει άλλο άλογο και βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση, καθώς ο αξιωματικός τον απειλούσε οργισμένος.»

ΕΡΩΤΗΣΗ :



Αφού μελετήσετε το παραπάνω παράθεμα και το συνδυάσετε με τις γνώσεις σας από το σχολικό βιβλίο, να παρουσιάσετε τις υποχρεώσεις που είχαν οι στρατιώτες – αγρότες.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ :

Το παράθεμα αναφέρεται στις υποχρεώσεις των στρατιωτών – αγροτών στο Βυζάντιο. Το κράτος ήταν χωρισμένο σε θέματα, δηλαδή μεγάλες περιφέρειες με αρχηγό τον στρατηγό. Ο στρατός των θεμάτων αποτελούνταν από στρατιώτες – αγρότες. Το κράτος τους έδινε κτήματα, που ονομάζονταν στρατιωτόπια. Αυτοί είχαν την υποχρέωση, όταν γινόταν εχθρική επίθεση, να υπερασπίζονται τα σύνορα του κράτους. Έπρεπε να έχουν τον οπλισμό τους και το άλογό τους.

Γι’ αυτό και ο στρατιώτης Μουσούλιος που αναφέρει το παράθεμα βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Ετοιμαζόταν εκστρατεία εναντίον των Αράβων και αυτός δεν ήταν ετοιμοπόλεμος, αφού δεν είχε πια άλογο. Επομένως το βυζαντινό κράτος βασιζόταν στους αγρότες, για να υπερασπίσει τα σύνορά του και δε χρειαζόταν μισθοφόρους.

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΗΓΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΜΕΓΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Η θρησκευτική πολιτική του Μ. Κωνσταντίνου

Λίγα ζητήματα προκάλεσαν τόσο ζωηρές συζητήσεις στην ιστορική έρευνα όσο το πρόβλημα των σχέσεων του Κωνσταντίνου με το Χριστιανισμό. Πολλοί πιστεύουν ότι ο Κωνσταντίνος ήταν θρησκευτικά αδιάφορος και ότι υποστήριζε το Χριστιανισμό για καθαρά πολιτικούς λόγους. Άλλοι δέχονται ότι υπήρξε πιστός Χριστιανός και αυτό έπαιξε αποφασιστικό λόγο για την αλλαγή της θρησκευτικής πολιτικής της αυτοκρατορίας. Έχουν προβληθεί πολλά επιχειρήματα και για τις δύο αυτές ερμηνείες. Πραγματικά είναι δυνατό να θεμελιώσει κανείς την άποψη, ότι ο Κωνσταντίνος προσχώρησε στον Χριστιανισμό από πεποίθηση, ενώ άλλα επιχειρήματα επιτρέπουν την υπόθεση ότι έμεινε πιστός στις αρχαίες εθνικές παραδόσεις. Τέλος υπάρχουν ενδείξεις που οδηγούν στο συνδυασμό των δύο αντιφατικών υποθέσεων. Οπωσδήποτε η πολιτική σκοπιμότητα έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη στάση του Κωνσταντίνου. Είχε γίνει σε όλους φανερό ότι η μεταφορά του κέντρου βάρους της αυτοκρατορίας προς την Ανατολή δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με την εχθρική στάση απέναντι στο Χριστιανισμό. Είναι όμως εξίσου βέβαιο ότι ο Κωνσταντίνος είχε πλούσια θρησκευτικά βιώματα στη ζωή του, που σχετίζονται τόσο με το Χριστιανισμό όσο και με τις εθνικές θρησκείες.

G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού κράτους, (διασκευή)

ΕΡΩΤΗΣΗ :

Με βάση το παραπάνω παράθεμα και τις ιστορικές σας γνώσεις να παρουσιάσετε σε μια παράγραφο τη στάση του Μ. Κωνσταντίνου απέναντι στο Χριστιανισμό και να την αιτιολογήσετε.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ :

Το παράθεμα αναφέρεται στην πολιτική που ακολούθησε ο Μ. Κωνσταντίνος απέναντι στους Χριστιανούς. Αρχικά επισημαίνει ότι υπάρχει διαφωνία ανάμεσα στους ιστορικούς για το αν ο Μ. Κωνσταντίνος υποστήριζε το Χριστιανισμό λόγω της πίστης του ή για πολιτικούς λόγους. Η ειδωλολατρική θρησκεία ήταν ακόμη πολύ ισχυρή και ο Κωνσταντίνος ως αυτοκράτορας δε μπορούσε να έρθει εύκολα σε σύγκρουση με τους υποστηρικτές της. Γνωρίζουμε ότι βασίστηκε στους Χριστιανούς, που ήταν το δυναμικότερο  τμήμα του πληθυσμού στην Ανατολή και σίγουρα επηρεάστηκε από τη μητέρα του, την Αγία Ελένη. Το διάταγμα  των Μεδιολάνων που καθιέρωνε την ανεξιθρησκία και τα χριστιανικά σύμβολα που υιοθέτησε (π.χ. Χριστόγραμμα) δείχνουν ότι τελικά υποστήριξε το Χριστιανισμό και γι’ αυτό άλλωστε ανακηρύχθηκε και Άγιος.

Γενικά για την επεξεργασία πηγών ΕΔΩ