Δευτέρα, 21 Σεπτεμβρίου 2015

ΟΔΥΣΣΕΙΑ : α 109 - 173

Άφιξη της Αθηνάς στην Ιθάκη και φιλοξενία της από τον Τηλέμαχο

Θέματα:

1.      Έναρξη εφαρμογής δεύτερου σκέλους του σχεδίου της Αθηνάς.

2.      Τι συμβαίνει στο παλάτι της Ιθάκης;

3.      Το τυπικό της φιλοξενίας και άλλα πολιτισμικά στοιχεία.

4.      Το ήθος των μνηστήρων αντιπαραβάλλεται με το ήθος του Τηλέμαχου.

Θεμελιώδεις έννοιες: Χώρος (από τον Όλυμπο στην Ιθάκη), πρόσωπα (μνηστήρες – Τηλέμαχος, Αθηνά).

Σχόλια:

Ακολουθώντας την Αθηνά περνούμε από το θεϊκό επίπεδο στο ανθρώπινο.

Στίχοι 118- 119: Η Αθηνά παίρνει τη μορφή ενός θνητού, εμφανίζεται στους ανθρώπους και συνυπάρχει μαζί τους.  Έχουμε, λοιπόν, την ενανθρώπισή της. Ανάλογο παράδειγμα αποτελεί η ενανθρώπιση του Ιησού Χριστού της χριστιανικής θρησκείας.

Παρουσιάζεται η κατάσταση που επικρατεί στο παλάτι μετά τη μακρόχρονη απουσία του Οδυσσέα. Από τη μια μεριά οι μνηστήρες, «αγέρωχοι» και «ξιπασμένοι», να κάθονται «σε τομάρια βοδιών που τα σφάξαν οι ίδιοι» και να συμπεριφέρονται σαν οικοδεσπότες. Από την άλλη ο «πικραμένος» και ντροπαλός Τηλέμαχος που αντιλαμβάνεται την απρέπεια αλλά αδρανεί.

Η εθιμοτυπία της φιλοξενίας (στίχοι 136- 161): Η χειραψία κατά την υποδοχή του επισκέπτη, η ευγενική απαλλαγή του από το φορτίο που τον βαραίνει, το καλωσόρισμά του, η είσοδός του στον οίκο, το κάθισμά του σε τιμητική θέση, το πλύσιμο των χεριών, η προετοιμασία και παροχή πλούσιου γεύματος. Ο ξένος θα κληθεί να δώσει πληροφορίες για την ταυτότητα και το ταξίδι του αφού του παρασχεθούν όλα τα παραπάνω.

Προσοχή: Πρόκειται για επαναλαμβανόμενη τυπική διαδικασία (θα τη δούμε και σε άλλες σκηνές της Οδύσσειας).

Ο  ποιητής παρουσιάζοντας  τα πρόσωπά του μας καθοδηγεί ώστε να σχηματίσουμε συγκεκριμένη εικόνα για το ήθος τους. Εκδηλώνει συμπάθεια προς τον Τηλέμαχο και αντιπάθεια προς τους μνηστήρες. Επομένως μας προειδοποιεί για την μετέπειτα τύχη τους, δηλαδή την ευτυχία του ενός και την καταστροφή των άλλων.

Εργασία 1η: Με ποιες αναφορές του ο ποιητής δημιουργεί την εικόνα των «κακών μνηστήρων» και για ποια εξέλιξη σχετικά με αυτούς μας προειδοποιεί;

Αφηγηματική τεχνική: Έχουμε τριτοπρόσωπη αφήγηση (ο λόγος είναι ευθύς –πρωτοπρόσωπος- μόνον στους στίχους 139-140). Εξαιρετικές εικόνες διακόπτουν την αφήγηση, στην περιγραφή των οποίων ξεχωρίζουν κάποιες χαρακτηριστικές λεπτομέρειες. Η αφήγηση στη σκηνή αυτή είναι περιγραφική. 
Όταν λέμε περιγραφική αφήγηση εννοούμε α. την αφήγηση, που προωθεί την υπόθεση στο χρόνο (χαρακτηρίζεται από την κίνηση, όπως στις φράσεις «…μια παρακόρη έφερε νερό, …, έχυνε το νερό, …, ο τραπεζάρχης στο πλάι ακούμπησε…» κ.λπ.) και β. την περιγραφή, που λειτουργεί στο χώρο (χαρακτηρίζεται από τη στάση, όπως στις εικόνες «τ΄ όμορφο χρυσό λαγήνι, …., το νερό από ψηλά σ΄ ένα αργυρό λεβέτι…»,κ.λπ.). Αξίζει να προσέξουμε ότι η περιγραφή ζωντανεύει από τον Όμηρο με χαρακτηριστικές λεπτομέρειες.

Εργασία 2η : Στίχοι 109 – 122. Εντοπίστε σε ποιους από αυτούς τους στίχους έχουμε αφήγηση και σε ποιους περιγραφή.

Στίχοι 144-145: Προσέξτε πώς παρουσιάζονται τα όπλα του Οδυσσέα. Σε ποιες σκέψεις  οδηγούμαστε διαβάζοντας αυτούς τους στίχους;

Εργασία 3η: Να εντοπίσετε ζεύγη αντιθέτων στην τρίτη ενότητα.

Εργασία 4η: Αν ήσασταν η Αθηνά, τι θα σκεφτόσασταν βλέποντας όσα συμβαίνουν στο παλάτι του Οδυσσέα;

Σχεδόν σε κάθε στίχο εντοπίζονται αναφορές σε πολιτισμικά στοιχεία άλλοτε της μυκηναϊκής  και άλλοτε (κυρίως) της ομηρικής εποχής. Ο Όμηρος μεταφέρει χρονικά ήθη, έθιμα, στοιχεία υλικού πολιτισμού, θρησκευτικές αντιλήψεις, κ.λπ. της δικής του εποχής, που γνωρίζει καλά, στην εποχή που διαδραματίζεται η ιστορία του, για την οποία δεν έχει καλή γνώση (αναχρονισμός). Στη συγκεκριμένη ενότητα συναντούμε π.χ. το εθιμοτυπικό της φιλοξενίας, τα παιχνίδια των ανδρών (στίχος 119), τη θήκη για τη φύλαξη των δοράτων (στίχος 144), την πολυτέλεια των σκευών των παλατιών (στίχοι 154, 156, 160, κ.λπ.), το προσωπικό που απασχολούνταν σε αυτά και τις εργασίες του καθενός (στίχοι 123- 126, 154- 174), κ.λπ.)



Ασκήσεις Εμπέδωσης

    Να συμπληρώσετε τα κενά:
     
 1. Τα κύρια εφόδια της Αθηνάς για το ταξίδι της είναι α) ………………………………………… και  β) …………………………………………………………………………….    
      2. Η Αθηνά, μόλις έφθασε στο παλάτι του Οδυσσέα, αντίκρισε τους  ……………………………………..  που ……………………………………………………………………………..
      3. Η Αθηνά, προτού φθάσει στην Ιθάκη, πήρε τη μορφή του ………………………………………. που ήταν ………………………………………………………………………………
       4. Οι μνηστήρες παίζουν αμέριμνοι πεσσούς ενώ ο Τηλέμαχος ……………………………………
5. Προσφωνώντας το Μέντη, ο Τηλέμαχος δηλώνει ………………………………………………………………………………………………………………………
6. Η Αθηνά-Μέντης τοποθέτησε το κοντάρι της ………………………………………………………………………………………………………………………
     7. Ο Τηλέμαχος επιλέγει ένα μέρος «παράμερα από τους μνηστήρες» διότι
  α) …………………………………………………………………………………………………………………………
 β) ………………………………………………………………………………………………………………………….
 γ) …………………………………………………………………………………………………………………………
        8. Ο ποιητής παρουσιάζει τους μνηστήρες ως α)………………………………………………………………………………. β)………………………………………………………………………………..
γ) ………………………………………………………………………………..
         9. Στο δείπνο του ξένου (στίχ, 154-161), η παρακόρη ………………………………………………,η κελάρισσα ………………………………, ο τραπεζάρχης ………………………………………………και ο κήρυκας …………………………………………………………………………………………………………………
  10) Ο Φήμιος, ένας περίφημος αοιδός της εποχής του, τραγουδούσε «από ανάγκη» στους μνηστήρες, δηλαδή …………………………………………………………………………………………

ΠΗΓΗ : http://mariagrivakou.blogspot.gr/

 



 Εικαστική αναπαράσταση της Οδύσσειας μέσα από πίνακες ζωγραφικής, από την Ελένη Μουτάφη :



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου